Proces Instalacji KateOS III

From WikiDoc

Contents

Jak zdobyć KateOS

KateOS można ściągnąć ze strony www.kateos.org, gdzie w sekcji Download mamy dostępne obrazy ISO płyt. Płyty KateOS można znaleźć także na innych serwerach, często dostawców internetowych. Jeżeli znamy jakiegoś członka drużyny Kate_Team, wystarczy dać mu czystą płytę i poprosić o nagranie systemu (na pewno nie odmówi :-) ).

Do instalacji KateOS III potrzebne są 2 pierwsze płytki CD (lub płyta DVD).

Co zrobić ze ściągniętym obrazem płyty?

Obraz płyty można nagrać, używając ulubionego programu do wypalania płyt. Pod Linuksem najlepiej użyć programu "cdrecord". Jeżeli używamy Windows, zapewne mamy także zainstalowany program "Nero", którego możemy użyć do wypalenia płyty.

Używając cdrecord, powinniśmy wpisać w terminalu:

cdrecord dev=0,0,0 driveropts=burnfree -v $foo/$bar.iso

gdzie zmienne foo i bar to ścieżka do pliku obrazu ISO.

Pamiętajmy, aby przed wypaleniem płyt sprawdzić ich sumy kontrolne MD5!

Wymagania sprzętowe

KateOS ma bardzo małe wymagania sprzętowe, zadowoli się nawet komputerem i486 z 32 MB pamięci RAM i 300 MB wolnej przestrzeni dyskowej (300 MB wystarczy jedynie na minimalną instalację i trochę wolnego miejsca na SWAP, dlatego też należy doliczyć ilość miejsca potrzebną użytkownikowi na oprogramowanie spoza sekcji "A" ). Potrzebny jest także CDROM (najlepiej bootowalny) i karta graficzna VGA (zgodna ze standardem VESA). Są to jednak absolutnie minimalne wymagania, większość użytkowników chcących pracować w sposób komfortowy z systemem powinna zaopatrzyć się w komputer z procesorem w architekturze i686 (pentium II i wyższe) o częstotliwości taktowania 600 Mhz, 256 MB pamięci RAM i 4GB wolnej przestrzeni dyskowej (dla pełnej instalacji całego krążka DVD należy przygotować 6GB wolnego miejsca).

Przed instalacją

Zanim rozpoczniemy instalację musimy się upewnić, że posiadamy już utworzone partycje typu Linux (przynajmniej jedną) oraz SWAP. Jeżeli tak nie jest, musimy je stworzyć. Do tego celu możemy użyć programu fdisk lub wygodniejszego - cfdisk (oba programy znajdują się na pierwszej płycie instalacyjnej). My skupimy się na tym drugim programie. Zaczynamy wpisując: cfdisk /dev/hdX lub cfdisk /dev/sdX (jeżeli posiadamy dysk SATA) - gdzie "hdX" / "sdX" jest odpowiednim dyskiem, który chcemy spartycjonować.

Urządzenia w Linuksie oznaczane są w następujący sposób:

 /dev/hda - primary master
 /dev/hdb - primary slave
 /dev/hdc - secondary master
 /dev/hdd - secondary slave
 /dev/sda - pierwsze urządzenie SATA
 /dev/sdb - drugie urządzenie SATA
 itd...

Zobaczymy ekran podobny do tego:

Image:Cfdisk1.png

Jak widać na przykładzie, mamy 4293 MB wolnego miejsca. Wybieramy Free Space, schodząc w dół zaznaczeniem, a następnie wybieramy opcję NEW.

Image:Cfdisk2.png

Teraz decydujemy się na typ partycji, w zależności od potrzeb (w przykładzie wybieramy opcję Primary) i definiujemy jej rozmiar.

Image:Cfdisk3.png

Nadszedł czas na podjęcie decyzji, w jaki sposób ma wyglądać nasze główne drzewo katalogów. Możemy cały system umieścić na pojedynczej partycji, ale dla bezpieczeństwa możemy przydzielić kolejne partycje odpowiednim katalogom. W poniższym przykładzie mamy bardzo dużo wolnego miejsca, które możemy podzielić np. tak:

/boot 50 MB (katalog boot będzie można montować tylko do odczytu, dzięki czemu nie grozi nam uszkodzenie obrazu jądra. Dzięki temu podziałowi, nawet po uszkodzeniu głównej partycji, będzie możliwe używanie programu ładującego (np. GRUBa) ).

/ 800 MB (Tyle miejsca w zupełności wystarcza na wszystkie katalogi główne, wyłączając /usr , o ile nie planujemy instalacji KDE - wtedy wymagane jest co najmniej 1,5 GB).

/home 1000 MB (Osobny katalog /home pozwoli nam w razie awarii zachować ważne dokumenty użytkowników. Jeżeli będziemy instalować ponownie lub uaktualniać system, zachowamy ustawienia środowiska graficznego i programów).

/usr 5000 MB (Ten katalog zawiera wszystkie dodatkowe programy, biblioteki itd. Na katalog /usr potrzeba więcej miejsca, jednak 5 GB da nam po instalacji duży zapas wolnego miejsca na dodatkowe oprogramowanie).

Możemy także wydzielić osobne partycje dla /var lub /tmp, ale taki podział nie jest konieczny. Pamiętajmy o utworzeniu partycji SWAP, dla której przydzielenie 250 MB w zupełności wystarczy (tak naprawdę wielkość tej partycji musimy ustalić, biorąc pod uwagę ilość pamięci dostępnej w komputerze, jednak przekroczenie 250 MB zwykle jest niepotrzebne. Posiadacze dużej ilości pamięci RAM (1 GB) nie muszą w ogóle zakładać tej partycji.

Jeżeli planujemy korzystać z opcji hibernacji systemu przy pomocy Suspend2 konieczne będzie utworzenie partycji SWAP o wielkości równej 40% ilości posiadanej pamięci RAM. Z partycji tej możemy korzystać jednocześnie jako ze zwykłej partycji SWAP i wykorzystywać ją do hibernacji systemu. Jeżeli mamy dużo miejsca na dysku możemy też stworzyć dwie partycje SWAP.

Wpisujemy wielkość partycji i naciskamy ENTER. Partycja została utworzona. Wszystkie kroki odpowiednio powtarzamy, tworząc kolejne partycje. Gdy dysk jest już podzielony i jesteśmy zadowoleni z podziału, wybieramy opcję WRITE, która zapisze/uaktualni tablicę partycji. Potwierdzamy wybór, wpisując yes i wychodzimy z programu. Pierwszy, najważniejszy krok mamy za sobą.

Jeżeli nie posiadamy bootowalnego CDROMu, musimy jeszcze przygotować odpowiednią dyskietkę, która umożliwi nam uruchomienie instalatora z pierwszej płyty. Musimy w tym celu wykorzystać obraz dyskietki, znajdujący się na pierwszej płycie KateOS, w katalogu /boot/sbmngr. Wkładamy dyskietkę do stacji dyskietek, a następnie pod Linuksem lub Uniksem wpisujemy:

dd if=$foobar/boot/sbmngr/sbmngr.img of=/dev/fd0

Zmienna foobar jest tutaj ścieżką do punktu montowania CDROMu, tak więc jeżeli płytę zamontowaliśmy w katalogu /mnt/cdrom, wpisujemy " ... if=/mnt/cdrom/boot/sbmngr/sbmngr.img ... ". Pod systemami DOS lub Windows do zapisu obrazu dyskietek używamy odpowiednio programów RAWRITE lub RAWRITEWIN, które znajdują się na pierwszej płycie w katalogu /dosutils. Zamieszczona tam jest także dokumentacja dla tych aplikacji, więc nie będziemy tutaj omawiać ich użycia.

Pamiętajmy także o ustawieniach BIOSu, które powinny określać odpowiednią kolejność bootowania urządzeń, tak aby możliwe było uruchomienie systemu z płyty. Instrukcję konfigurowania BIOSu znajdziemy w dokumentacji dołączonej do naszej płyty głównej.

Instalacja

Aby rozpocząć instalację, musimy uruchomić system z pierwszej płyty instalacyjnej. Kiedy już to zrobimy, przywita nas ekran z logiem systemu, pod którym znajduje się znak gotowości "boot:". Po nim możemy wpisać dodatkowe opcje uruchomienia instalatora. Dla użytkowników starych CD-ROMów podłączanych przez port drukarki użyteczny będzie parametr oldcd. Jeśli już wpisaliśmy dodatkowe opcje, możemy także dopisać parametry jądra. Przydatnym może być parametr "acpi=off", który wyłączy obsługę ACPI, co na niektórych komputerach pomoże uniknąć problemów. Warto też zwrócić uwagę na parametr "ide=nodma", dzięki któremu wyłączymy domyślną obsługę trybu DMA. Wyłączenie DMA zaoszczędzi niektórym użytkownikom komplikacji. Wspomniane problemy wynikają z nieprawidłowej implementacji odpowiednich funkcji przez producenta lub przestarzałego sprzętu. Dokładny spis parametrów jądra możemy znaleźć w dokumentacji jego źródeł. W naszym przykładzie wybieramy:

boot: default sata acpi=off

i wciskamy ENTER.

Co zrobić, jeżeli nasz CD-ROM nie jest bootowalny?

CD-ROM bootowalny to taki, który potrafi uruchomić system bezpośrednio z płyty. Jeśli nasz CD-ROM nie jest bootowalny, aby uruchomić instalator, używamy SmartBootManagera, którego wcześniej zapisaliśmy na dyskietce. Uruchamiamy komputer z tej dyskietki i po chwili widzimy spis dysków, z których możemy bootować system. Jest tam także pozycja CD-ROM, która jest dla nas najważniejsza. Jeżeli wszystko pójdzie dobrze, zobaczymy znajome logo KateOS i możemy kontynuować instalację, używając płyty.

Zostaniemy zapytani o wybór mapy klawiatury. Jeżeli korzystamy ze standardowej klawiatury PC, to po prostu przechodzimy dalej. Instalator zapyta nas o typ dysku twardego, na którym ma być instalowany system. Jeżeli posiadamy dysk SATA lub SCSI wybieramy odpowiednią opcję.

Image:drivetype-pl.png

Po chwili wita nas znak zachęty, logujemy się jako "root". Ponieważ mamy już przygotowane partycje (jeżeli nie, teraz jest okazja, by je stworzyć), możemy przejść do procesu instalacji. Uruchamiamy instalator, wpisując polecenie "setup". Widzimy niebiesko-szary główny ekran programu, zawierający menu.

Image:SetupIII-1-pl.png

Instalację zaczynamy, wybierając opcję KLAWIATURA, a następnie wybierając odpowiedni układ klawiatury:

Image:SetupIII-2-pl.png

Potwierdzamy wybór, po czym zostajemy przeniesieni do sekcji konfiguracji SWAPu (przestrzeni wymiany). Jeżeli nie chcemy korzystać z partycji wymiany, wybieramy opcję Nie, co spowoduje wyświetlenie głównego menu, gdzie możemy wybrać kolejną sekcję CEL, w której ustawimy partycje instalacyjne. My jednak przygotowujemy partycję wymiany:

Image:SetupIII-3-pl.png

Potwierdzenie o dodaniu (bądź nie) partycji:

Image:SetupIII-4-pl.png

Partycja wymiany już jest skonfigurowana i aktywna. Teraz czas wybrać partycję, która będzie "korzeniem" systemu (partycję główną "/"):

Image:SetupIII-5-pl.png

Czas sformatować partycję. Jeżeli jesteśmy pewni, że nasz dysk jest sprawny i nie będzie problemów, wybieramy opcję "Formatuj", w przeciwnym razie wybieramy opcję "Sprawdź".

Image:SetupIII-6-pl.png

Musimy wybrać system plików, którego chcemy używać. Wybór systemu plików jest bardzo istotny, ponieważ zaważy na wydajności systemu i bezpieczeństwie danych.


Ext2 - to standardowy system plików Linuksa, którego budowa jest oparta na i-węzłach, blokach i ścieżkach. Ext2 charakteryzuje się dużą wydajnością i stabilnością, jednak nie jest on tak odporny na uszkodzenia, jak systemy plików z księgowaniem.

Ext3 - wersja systemu plików Ext2, która obsługuje księgowanie. Jest ona wolniejsza, jednak w razie niekontrolowanego braku prądu, nie musimy specjalnie przejmować się o utratę danych.

ReiserFS - system plików z księgowaniem, który przechowuje wszystkie pliki i nazwy plików w zrównoważonej strukturze drzewa. ReiserFS jest znacznie wydajniejszy w porównaniu do Ext3, zachowując przy tym dużą stabilność. Dzięki niemu praca jest wydajna, a dane bezpieczne. Jest to system plików zalecany przez Kate_Team, idealne rozwiązanie dla każdego.

Reiser 4 - najnowocześniejszy na świecie system plików, oparty o zasadę "tańczących drzew". Charakteryzuje się wspaniałą skalowalnością, szybkością działania (jest to najszybszy system plików dostępny dla Linuksa) oraz elastycznością dzięki systemowi wtyczek. Na dzień dzisiejszy ten system plików nie jest jeszcze tak stabilny jak ReiserFS. Użytkownicy powinni go omijać.

Należy wziąć pod uwagę, że obecnie nie można zainstalować na Reiser 4 programu GRUB, który ładuje system.

JFS - system plików stworzony przez IBM, używany oryginalnie na serwerach produkcyjnych tej firmy. Nowoczesny system plików z księgowaniem, który jednak ustępuje możliwościami pozostałym systemom plików (np. nie obsługuje ograniczenia wykorzystywania przestrzeni).

XFS - system plików firmy SGI, oryginalnie część platformy IRIX. Charakteryzuje go wysoka wydajność, księgowanie, podział na sekcje (sekcja danych, sekcja diagnostyczna, sekcja czasu rzeczywistego). Idealnie nadaje się na serwer.

Wybieramy:

Image:SetupIII-7-pl.png

Teraz instalator zapyta nas, czy chcemy by wykrył wszystkie możliwe partycje i napędy oraz dodał je do pliku /etc/fstab tak, by były automatycznie montowane przy starcie systemu w podkatalogach katalogu /mnt. Przykładowo /dev/hda1 będzie montowane w /mnt/hda1.

Image:SetupIII-8-pl.png

Mamy już wszystko gotowe, możemy przejść do sekcji SOURCE. Wyszukujemy płytę CD lub DVD z systemem:

Image:SetupIII-9-pl.png

Instalator zapyta nas, czy ma znaleźć płytę automatycznie, czy chcemy sami podać nazwę urządzenia napędu. Jeżeli wiemy, w którym urządzeniu znajduje się płyta, wybieramy opcję "ręcznie", dzięki której zaoszczędzimy czas przeznaczony na detekcję płyty. Gdy płyta zostanie już wykryta, przechodzimy do kolejnej sekcji WYBIERZ.


Image:SetupIII-10-pl.png

Ta sekcja pozwala wybrać kategorie pakietów, które chcemy zainstalować. Dostępne kategorie to:

Zawartość pierwszej płyty instalacyjnej:

A - zawiera podstawowe, niezbędne pakiety, bez których (z paroma wyjątkami) nasz system nie może się obyć. Sekcja A to także pakiety, tworzące minimalną instalację. Jeżeli chcemy mieć minimum, nie potrzebujemy instalować żadnego pakietu z pozostałych sekcji. Sekcję A ZAWSZE należy instalować!!!

AP - tutaj można znaleźć szereg aplikacji, które nie wymagają serwera X. Są to typowe aplikacje pod konsolę.

DOC - zawiera dokumentację Linuksa, wszelkie dokumenty typu HOWTO i FAQ.

L - tutaj możemy znaleźć biblioteki, które często są niezbędne programom z pozostałych sekcji (pomijając A).

N - sekcja sieci, zawierająca serwery i programy klienckie różnych protokołów (http, ftp...), a także aplikacje pocztowe.

X - pakiety, składające się na serwer Iksów.


Zawartość drugiej płyty instalacyjnej:


D - ta sekcja zawiera narzędzia programistyczne, interpretery języków, kompilator GCC itp. Nawet jeżeli nie planujemy kompilować programów, pakiety perl i python mogą być przydatne.

M - zestaw aplikacji multimedialnych, dzięki którym można słuchać muzyki, odtwarzać filmy, przeglądać zdjęcia itd.

TCL - zawiera język skryptowy TCL.

XAP - ta sekcja zawiera dużą kolekcję aplikacji, wymagających Iksów. Tutaj możemy znaleźć menedżery okien i najróżniejsze aplikacje użytkowe.

XFCE - zawiera kompletne środowisko graficzne Xfce, wraz z dużym zestawem wtyczek.


Zawartość trzeciej płyty instalacyjnej:


G - zawiera zestaw gier pod Iksy.

E - sekcja Emacsa, zawierająca pakiety edytora/środowiska programistycznego GNU/Emacs. Jeżeli nie planujemy korzystania z niego, możemy pominąć tę sekcję.

OPT - zawiera różnorodne pakiety opcjonalne/dodatkowe, które czasem nie mogą współistnieć z programami/bibliotekami z innych pakietów.

T - zawiera system składu książek TeteX.

Po wybraniu żądanych kategorii pakietów, przechodzimy do miejsca, w którym musimy wybrać sposób, w jaki będziemy instalować pakiety.

Image:SetupIII-11-pl.png

Mamy do wyboru:


pełna - instaluje wszystkie pakiety z wybranych grup.

menu - pozwala wybrać z zaznaczonych uprzednio sekcji poszczególne pakiety do zainstalowania. Pakiety wybieramy za pomocą wygodnego menu.


My wybierzemy opcję pełną, ponieważ mamy bardzo dużo miejsca na dysku. Instalator zapyta nas jeszcze, czy chcemy instalować zależności dla wybranych wcześniej pakietów. Jest to opcja szczególnie zalecana nowym użytkownikom systemu, którzy nie mają dużego doświadczenia w pracy z Linuksem. Po chwili pakiety zaczną się instalować.

Wstępna konfiguracja systemu w ramach programu Setup

Po zainstalowaniu pakietów, instalator zaproponuje nam wstępną konfigurację systemu. Automatycznie zbuduje "bazę danych" bibliotek, wygeneruje plik zależności modułów (modules.dep), stworzy indeks czcionek typu FreeType. Pierwszą rzeczą, którą będziemy musieli skonfigurować, jest initrd. Initrd musi zawierać niezbędne moduły do zamontowania partycji, czyli sterownik dysku oraz moduł systemu plików. W większości przypadków wystarczy wybrać opcję simple, lecz użytkownicy urządzeń SCSI powinni w opcji "ekspert" wpisać nazwę modułu, którego chcą używać. Generalnie, jeżeli nie wiemy, co w tym momencie zrobić, wybieramy "prosty".

Image:SetupIII-12-pl.png

Kolejnym krokiem jest instalacja GRUB - programu ładującego system. Dzięki niemu przy starcie komputera będziemy mogli wybrać, który z zainstalowanych systemów operacyjnych ma zostać uruchomiony (instalator postara się wykryć inne zainstalowane systemy i automatycznie dodać je do konfiguracji GRUBa). GRUB jest zalecany nawet wtedy, gdy planujemy posiadać tylko jeden system operacyjny. Najlepszym wyborem miejsca instalacji jest MBR pierwszego dysku twardego (działa należycie w większości przypadków).

Image:Grub1.png

Teraz wystarczy tylko wskazać dysk, na którym GRUB ma zostać zainstalowany. Jak zwykle, najodpowiedniejszy wybór jest już wpisany domyślnie.

Image:Grub2.png

Instalator zapyta, którą partycję SWAP chcemy przeznaczyć na potrzeby hibernacji systemu przy pomocy Suspend2.

Image:Swsup.png

Przechodzimy do dalszej części konfiguracji, w której instalator chce utworzyć dowiązanie symboliczne "/dev/mouse" do konkretnego urządzenia, w zależności od tego, jaką mysz posiadamy. Na podstawie naszego wyboru, instalator skonfiguruje serwer myszy GPM (dzięki niemu nasza mysz będzie działać w konsoli).

Image:SetupIII-15-pl.png

Dopasowujemy naszą mysz do opisu któregoś z urządzeń. Większość osób używa myszy ps2 (są one podłączane przez port PS/2), jednak jeżeli posiadamy mysz z kółkiem (także podłączoną pod port PS/2), wybieramy imps2.

Ostateczne pytanie dotyczące myszki: czy ładować demona gpm podczas startu systemu. Gpm pozwala używać myszki w zwykłym terminalu (klikanie, kopiowanie, wklejanie tekstu).

Image:SetupIII-16-pl.png

Czas na konfigurację wybranego interfejsu sieciowego. Pierwszy krok polega na podaniu nazwy hosta, drugi na podaniu nazwy domeny. Nazwy te są dowolne, chyba że chcemy używać nazwy ustalanej dla naszego komputera przez serwer DNS.

Image:SetupIII-17-pl.png

Image:SetupIII-18-pl.png

Wybieramy sposób przydzielania numeru IP.

Image:SetupIII-19-pl.png

static IP - wybieramy tę opcję, jeżeli znamy nasz numer IP, bramki, maski oraz numery IP serwerów DNS. Powyższe informacje można zdobyć od naszego dostawcy Internetu.

DHCP - wybieramy tę opcję, jeżeli nasz numer IP jest przydzielany automatycznie przez serwer DHCP.

loopback - opcja przeznaczona dla użytkowników modemów (PPP lub SLIP).

Jeżeli już wszystko ustaliliśmy, czas potwierdzić nasze ustawienia.

Image:SetupIII-20-pl.png

Musimy wybrać, które usługi powinny się uruchamiać przy starcie systemu, a których nie uruchamiać. Użyj spacji, by odznaczyć/zaznaczyć usługi. Nie modyfikuj ustawień uruchamiania poszczególnych usług, jeśli nie wiesz, do czego te usługi służą.

Image:SetupIII-21-pl.png

Przechodzimy do konfiguracji strefy czasowej.

Image:SetupIII-22-pl.png

Jeżeli nasz czas systemowy jest ustawiony zgodnie z UTC/GMT, wybieramy "Tak", w przeciwnym wypadku uznajemy, że nasz zegar ustawiony jest zgodnie z czasem lokalnym i wybieramy "Nie" (większość użytkowników wybierze tę opcję). W kolejnym kroku wybieramy strefę czasową:

Image:SetupIII-23-pl.png

W tym kroku należy wybrać, który menadżer okien ma być uruchamiany domyślnie. Dla początkujących najlepszym wyborem jest XFCE.

Image:SetupIII-24-pl.png

Jeśli chcemy, aby instalator sam wykrył najlepsze ustawienia monitora, może on to zrobić w tym kroku. Istnieje jednak małe ryzyko, że komputer się zawiesi na tym etapie (naprawdę bardzo niewielkie).

Image:SetupIII-25-pl.png

W przypadku, gdy posiadamy myszkę z jednym kółkiem wybieramy "Tak".

Image:SetupIII-26-pl.png

Teraz musimy zadecydować, na którym poziomie pracy system ma być uruchamiany. Na poziomie trzecim system uruchamia się bez środowiska graficznego. Logujemy się w terminalu, a w celu włączenia środowiska graficznego wpisujemy startx. Poziom czwarty pozwala użytkownikowi na logowanie graficzne. Jest ono o tyle lepsze, że nie musimy - poza loginem i hasłem - wpisywać już niczego (a i to można wyłączyć w systemie).

Image:SetupIII-27-pl.png

Kolejnym krokiem jest wybranie języka używanego przez system. Jeżeli chcemy używać naszego rodzimego języka, wybieramy "pl_PL".

Image:SetupIII-28-pl.png

Zaleca się pracę na koncie użytkownika (nie administratora), dzięki czemu trudniej coś zniszczyć. Tworzymy użytkownika o podanym loginie. Domyślnie użytkownik jest wpisywany do grup ułatwiających pracę z systemem biurkowym. Jeżeli konfigurujemy serwer, powinniśmy usunąć większość z tych grup.

Image:SetupIII-29-pl.png

Potwierdzając nazwę użytkownika, dwa razy wpisujemy jego hasło.

Ostatni, bardzo ważny krok: hasło roota (administratora). Postępujemy analogicznie, jak w haśle użytkownika.

Image:SetupIII-30-pl.png

Główne hasło systemowe superużytkownika powinno być bardzo przemyślane. Od tego może zależeć bezpieczeństwo naszych danych. Z zasady dobre hasło powinno mieć co najmniej 8 znaków (pięcioznakowe da się stosunkowo łatwo złamać, od ośmiu "zaczynają się schody"). Nie powinno być żadną nazwą własną, imieniem dziecka, sympatii, nazwą zespołu, marką samochodu, drużyną piłkarską. Wybieramy hasło, które nie będzie wyrazem, będzie zawierało cyfry, duże i małe litery, znaki specjalne (takiego nie uda się złamać metodą słownikową). Przykład: P#z8>lK0&umAa193.

INSTALACJA ZAKOŃCZONA!!!

Zrestartuj komputer klawiszami CTRL+ALT+DEL.